رقابت کریدورهای تجاری در غرب آسیا دیگر صرفاً یک رقابت جغرافیایی نیست، بلکه به میدان سنجش قدرت اقتصادی و نفوذ ژئوپلیتیکی کشورها تبدیل شده است. در این میان، منطقه آزاد مهران میتواند از یک گذرگاه مرزی سنتی به یکی از حلقههای راهبردی زنجیره تجارت منطقهای تبدیل شود. قرارگیری در مجاورت بازار بیش از ۴۵ میلیون نفری عراق و اتصال به مسیرهای ترانزیتی منتهی به سوریه و مدیترانه، مزیتی است که در صورت تکمیل زیرساختها، جایگاه ایران را در رقابت با کریدورهای رقیب تقویت خواهد کرد.
آمارها نشان میدهد ظرفیت این مرز فراتر از تجارت دوجانبه است. در سال گذشته بیش از ۲ میلیون و ۱۷ هزار تن کالا از پایانه مرزی مهران ترانزیت شد که نسبت به سال قبل ۲۱ درصد رشد داشت. همچنین روزانه به طور متوسط صدها کامیون حامل کالا از این مرز تردد میکنند که بخش عمده آن به مقصد بازار عراق است.
اهمیت منطقه آزاد مهران زمانی بیشتر نمایان میشود که همزمان کریدورهای رقیب از جمله مسیر میانی (Middle Corridor)، کریدور توسعه عراق و طرحهای ترانزیتی جمهوری آذربایجان و ترکیه با سرعت در حال جذب سرمایه هستند. گزارشها نشان میدهد تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۴، حجم ترانزیت خارجی از جمهوری آذربایجان به ۱۶.۵ میلیون تن رسیده که بخش قابل توجهی از آن مربوط به کریدور شرق به غرب است. این ارقام نشان میدهد رقابت آینده، رقابت بر سر سرعت، هزینه و کیفیت خدمات لجستیکی خواهد بود، نه صرفاً موقعیت جغرافیایی.
در چنین شرایطی، منطقه آزاد مهران باید فراتر از یک دروازه صادراتی عمل کند. ایجاد شهرکهای لجستیکی، توسعه انبارهای هوشمند، صنایع فرآوری صادراتمحور و اتصال ریلی به شبکه سراسری، میتواند سهم ایران از تجارت منطقهای را افزایش دهد. اگر این منطقه بتواند بخشی از بار کریدور شمال ـ جنوب و تجارت ایران و عراق را جذب کند، نه تنها هزینه حمل کالا کاهش مییابد، بلکه زمان ترانزیت نیز به شکل محسوسی کاهش خواهد یافت.
واقعیت آن است که رقابت کریدورها منتظر هیچ کشوری نمیماند. منطقه آزاد مهران اکنون در نقطهای ایستاده که تصمیمهای زیرساختی امروز، جایگاه تجاری ایران در دهه آینده را تعیین خواهد کرد؛ فرصتی که اگر با سرمایهگذاری و مدیریت یکپارچه همراه شود، میتواند مهران را از یک مرز فعال به یک هاب لجستیکی منطقهای تبدیل کند.
